تاریخچه و شیوه های اجرای مجازات اعدام


فصل اول

سابقه تاریخی مجازات اعدام
گفتاراول

اعدام در دوران‏هاى مختلف تاریخى


در بررسى مجازات اعدام در دوران‏هاى مختلف مناسب است به این مسئله توجه شود که تاریخ را از این حیث به دوره‏انتقام فردى (دوره جنگ‏هاى خصوصى) دوره دادگسترى خصوصى و دوره دادگسترى عمومى تقسیم کرده‏اند.1

با بررسى متون تاریخى و تحلیل‏هاى حقوقى مى‏توان به این نتیجه رسید که در هر منطقه یا هر دوره‏اى که امکان اعمال حاکمیت دولت مطرح نبوده مجازات‏ها بیش‏تر به صورت انتقام فردى و به وسیله جنگ‏هاى خصوصى اعمال می‏شد؛ به گونه‏اى که گاه در مقابل قتل یک نفر از یک قبیله ده‏ها نفر از قبیله قاتل به وسیله قبیله مقتول کشته مى‏شدند و چه بسا موجب ادامه انتقام قتل جنگ و خون‏ریزى در سالیان متمادى مى‏شد ولى در هر دوره یا منطقه‏اى که دولت اعمال حاکمیت مى‏کرد براى اعمال مجازات‏ها از روش‏هاى نسبتا معتدل‏ترى استفاده مى‏شد گرچه در بعضى از دوران‏هاى تاریخ این مجازات‏ها بسیار خشن و وحشیانه بوده‏است.

به هر حال در این نوشتار به بررسى سابقه تاریخى مجازات اعدام در اقوام و ملل گذشته؛ یعنى بابل ، آشور و پارس در زمان حکومت هخامنشیان، ساسانیان ، صفویه و قاجاریه و ژاپن و اروپاى بعد از رنسانس پرداخته می‏شود:

 

1  بابل

 

علاوه براین‏که از نظر پیشینه تاریخى قوم بابل مقدم بر اقوام دیگر است قانون حمورابى هم که بر این قوم حاکمیت داشته نیز از قدیمى‏ترین قوانینى است که در تاریخ بشر به ثبت رسانده است. آن‏چه از قوانین بابل بر جاى مانده همین قانون است.2

در قانون حمورابى موارد فراوانى از مجازات‏هاى خشن به چشم مى‏خورد که از جمله آن‏ها مجازات اعدام است حتى مجازات اعدام براى برخى از اعمالى که ظاهرا اهمیت چندانى ندارد در نظر گرفته شده‏بود؛ به گونه‏اى که توجیه چنین مجازات‏هایى براى این اعمال - باتوجه به بعضى موارد که احکام بسیار عالى و ممتازى را پیش‏بینى می‏کند؛ به ویژه در حقوق مدنى که نشان دهنده روح بلند و بینش عمیق حمورابى و اطرافیانش نسبت به موضوعات حقوقى است غیرممکن یا دشوار است.

 

 

 


1 . پرویز صانعى حقوق جزاى عمومى ج‏1 ص‏45 و محمد صالح ولیدى حقوق جزاى عمومى ج‏1 ص‏196.

2 . در توضیح قانونى حمورابى باید گفت این قانون منسوب به حمورابى ششمین و بزرگ‏ترین پادشاه اولین سلسله پادشاهان حاکم بر بابل بود که چهار هزار سال قبل از این از سال 2123 تا 2080 قبل از میلاد سلطنت کرد. ستل حمورابى که هم اکنون در موزه Louvre پاریس نگه‏دارى مى‏شود در حفریات شوش در سال 1902 به دست آمده است. این ستل در ابتدا در شهر سیپ پار بود و یکى از فاتحین عیلام نه قرن پس از مرگ حمورابى آن را مانند غنیمت جنگى یا علامت فتح به شوش برد. بر ستل مزبور قوانین حمورابى کنده شده است. این قوانینى که مرکب از 282 ماده است به طریقى آمرانه و به صورت جملات شرطى انشا شده است؛ بدین صورت که «اگر کسى چنین کند چنان باید بشود».

ر . ک: ویل دورانت تاریخ تمدن ج‏1 ص‏260 و حسن پیرنیا ایران باستان ج‏1 ص‏119 و 120.


--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

برخى از جرم‏هاى مستوجب اعدام در قانون حمورابى به‏طور خلاصه چنین است:

ماده 3: «شخصى که بر اثر شهادت دروغ او دیگرى را اعدام کرده‏اند باید کشته شود».

ماده 7: «اگر کسى اموال نقره‏اى یا طلایى یا کنیز یا غلام یا گاو یا گوسفند یا هر چیز متعلق به غیر را از فرزند یا برده وى بدون حضور شاهد یا بدون تنظیم سند خریدارى کرده یا به رهن یا وثیقه قبول کند چنین کسى را به نام دزد باید کشت».

ماده 14: «بچه دزدى مستوجب مجازات اعدام است».

ماده 15: «تحریک به اخفا و فرار بردگان مشروط به این‏که از شهر خارج شوند مستوجب اعدام است».

ماده 19: «پناه دادن برده فرارى در منزل و عدم تحویل وى به مأموران، مجازات اعدام را در پى خواهد داشت».

ماده 21: «اگر کسى دیوار منزل دیگرى را سوراخ کند و وارد منزل او شود عامل را باید در جلو همان دیوار کشته و در همان سوراخ مدفون سازند».

ماده 25: «سرقت از منزل شاه یا معبد یا اقدام به راه‏زنى مستوجب مجازات اعدام است».

ماده 33: «اخذ رشوه از طرف نظامیان مستوجب اعدام است».

ماده 108: «مجازات کم‏فروشى و گران‏فروشى،  غرق کردن در آب است».

ماده 109: «عدم معرفى و تسلیم مخالفان در حال توطئه به شاه مستوجب مجازات اعدام است».

ماده 116: «هرگاه شخصى از دیگرى طلبکار بوده و براى وادار کردن بدهکار به اداى دین او را محبوس نماید و بدهکار بر اثر غفلت طلبکار فوت شود در صورتى‏که پدر بدهکار علیه طلبکار اقامه دعوا کند در این صورت پسر طلبکار را در عوض متوفا گرفته و می‏کشند».

ماده 129: «زناى با زن شوهردار اعم از این‏که مرد متأهل باشد یا مجرد این است که دست و پاى هر دوى آن‏ها را بسته در آب می‏اندازند».

ماده 130: «مجازات هتک ناموس به عنف در جرم مشهود مستوجب اعدام مرد مى‏گردد».

ماده 133: «خیانت زن به شوهر خود و عدم وفادارى به وى مستوجب غرق کردن در آب است».

ماده 155: «رابطه جنسى پدر شوهر با عروس خود درصورتى که شوهرش با وى هم‏بستر شده باشد موجب غرق کردن پدر شوهر در آب است».

ماده 157: «هم‏بستر شدن پسر با مادر خود پس از مرگ پدر موجب سوزاندن هر دوى آن‏ها در آتش است».

ماده 229: «اگر معمار خانه‏اى براى کسى بسازد و آن را محکم نسازد و خانه خراب شود و صاحب خانه را بکشد سازنده مزبور را باید کشت».

ماده 230: «در مورد فوق در صورتى‏که خرابى خانه مستوجب فوت پسر صاحب‏خانه شود فرزند سازنده خانه را باید کشت»1

 

2 - آشور

قوانین آشورى همان‏گونه که در کتاب «تاریخ تمدن» آمده‏است به‏طور کلى ابتدایى‏تر و جنبه دنیایى آن کم‏تر از قوانین حمورابى است با این‏که ظاهرا از حیث زمان بر قوانین آشور مقدم بوده است. کیفرهاى قانونى در قوانین آشور درجات مختلفى داشت از قبیل نمایش دادن شخص گناه‏کار در میان مردم،  واداشتن وى به کارهاى سخت،  شلاق زدن از بیست تا صد ضربه،  بریدن گوش یا بینى،  خصى کردن،  زبان بریدن ، چشم در آوردن ، شکم دریدن و سر بریدن.

در قوانین سارگن دوم مجازات‏هاى دیگرى از قبیل زهر خوراندن و سوزاندن پسر یا دختر شخص گناه‏کار در قربان‏گاه معبد نیز آمده‏است ولى شواهدى در دست نیست که این قوانین در هزاره آخر قبل از میلاد مسیح اجرا شده باشد. زنا ، هتک ناموس و بعضى از اشکال دزدى را معمولا با اعدام مجازات مى‏کردند. گاهى نیز متهم را با داورى خدایان کیفر مى‏دادند یا گناه‏کار را پا بسته در آب میانداختند و سر نوشت وى را به دست آب مى‏سپردند.2

 

3 - پارس

 

در مورد قوم پارس ابتدا مجازات اعدام را در دوران حاکمیت هخامنشیان و ساسانیان بررسى کرده و پس از آن به طور اختصار مجازات اعدام را در دوران صفویه و قاجاریه مرور می‏کنیم:

 

الف) دوران هخامنشیان

ظهور سیاسى قوم پارس با حاکمیت پادشاه هخامنشى آغاز شد. با این‏که از جهاتى چند این دوران به عنوان دوران

 


1 . ر . ک: محمد آشورى عدالت کیفرى از دیدگاه حمورابى نشریه مؤسسه حقوق تطبیقى شماره 7 ص‏46-1.

2 . ویل دورانت تاریخ تمدن ج‏1 ص‏319.


--------------------------------------------------------------------------------------


افتخار ایران مطرح می‏شود و وجود قوانین مختلف در آن زمان نشان دهنده تمدن کهن و فرهنگ غنى ایران است ولى از جهت قوانین کیفرى قوانینى شدید و خشن اعمال مى‏شد که طبق گفته ویل دورانت بعضى از مجازات‏هاى اعمال شده آن‏چنان بود که عقل نمى‏تواند آن را باور کند.1

در زیر به بعضى از مجازات‏ها و کیفیت آن‏ها در زمان هخامنشیان اشاره می‏شود:

یکى از روش‏هاى مجازات اعدام در زمان هخامنشیان گذاشتن سر محکوم بر سنگ و خرد کردن آن بوده است. پلوتارک در مورد زنى خیانت‏کار که استاتیرا زن اردشیر دوم پادشاه هخامنشى را مسموم کرده بود چنین می‏نویسد:

«بالأخره این زن روزى اجازه گرفت به خانه‏اش برود. قراولان شاهى او را گرفته موافق قوانین پارسى که براى زهر دهندگان مقرر است با زجر او را کشتند؛ یعنى سرش را روى سنگ گذاشته کوبیدند تا خرد شد و صورتش پهن گردید».

یکى دیگر از طرق ، کندن پوست بود:

«کمبوجیه یکى از قضات شاهى را که براى صدور یک حکم غیر عادلانه رشوه گرفته بود با کندن پوست به قتل رساند».2

ویل دورانت مطلب فوق را با شرحى جالب توجه بیان مى‏کند:

«مجازات دهنده و گیرنده رشوه هر دو اعدام بود. کمبوجیه فرمان داد تا زنده زنده پوست یک قاضى فاسد را کندند و بر جاى نشستن قاضى در محکمه گستردند. آن‏گاه فرزند همان قاضى را بر مسند قضا نشانید تا پیوسته داستان پدر را به خاطر داشته باشد و از راه راست منحرف نشود».3

در ادامه ویل دورانت به مجازات‏هاى آن دوره اشاره کرده می‏نویسد:

«بزه‏هاى کوچک را با شلاق زدن کیفر مى‏دادند ... گناه‏هاى بزرگ‏تر را با داغ کردن ناقص کردن عضو دست و پا بریدن،  چشم کندن یا به زندان افکندن و کشتن مجازات می‏کردند... ولى خیانت به وطن،  هتک ناموس،  لواط،  استمنا ، سوزاندن مردگان،  تجاوز به حرمت کاخ شاهى ، نزدیک شدن با کنیزکان شاه یا نشستن بر تخت وى یا بى ادبى به خاندان سلطنتى کیفر مرگ داشت.

 

     


1. همان ص‏419.                                                           2.ویل دورانت همان ج‏1 ص‏418.

3. همان ص 418 و 419.


---------------------------------------------------------------------------


در این‏گونه حالات گناه‏کار را ناچار میکردند که زهر بنوشد یا او را به چهار میخ مى‏کشیدند یا به دار مى‏آویختند - در حین دار کشیدن معمولا سر مجرم به طرف پایین بود - یا سنگ‏سارش مى‏کردند یا جز سر تمام بدن او را در خاک مى‏کردند یا سرش را میان دو سنگ بزرگ مى‏کوفتند و یا مجازاتى که عقل نمى‏تواند آن را باور کند به نام مجازات «دو کرجى» کیفر مى‏دادند».

ویل دورانت در توضیح و تشریح مجازات «دو کرجى» مى‏نویسد:

«پلوتارک نقل مى‏کند که سربازى به نام مهرداد در حال مستى گفته بود که کشتن کوروش صغیر در جنگ کوناکسا کار وى بوده است و شاه را نرسد که این کار بزرگ را به خود نسبت بدهد. اردشیر دوم که این را شنید فرمان داد تا آن سرباز را با مجازات «دو کرجى» به این طریق اعدام کنند:

 

دو کرجى چنان انتخاب شود که درست بر یکدیگر منطبق شود. گناه‏کار را که مقصود شکنجه کردن اوست در یکى از دو کرجى مى‏گذارند و کرجى دیگر را چنان بر وى قرار مى‏دهند که جز سر و دست‏ها تمام بدن وى در میان آن دو کرجى بماند. آن‏گاه به وى غذا مى‏دهند و اگر از خوردن آن خوددارى کرد با داخل کردن میخى به چشم وى او را به این کار وا مى‏دارند. چون خوراک خورد بر سر و صورت او مخلوطى از شیر و عسل مى‏پاشند و از همین شربت به وى مى‏نوشانند. در این حین کرجى‏ها را چنان نگاه مى‏دارند که رویش به جانب خورشید باشد.

به این ترتیب مگسان بر وى هجوم می‏آورند و او را در میان خود مى‏گیرند چون خوراک خورده ناچار کارى مى‏کند که همه کسان دیگر که مى‏خورند و مى‏آشامند چنان مى‏کنند. از پلیدى‏هاى وى حشرات و کرم‏هایى تولید مى‏شود و به اندرونه وى راه مى‏یابد و همه تن او را مى‏خورد. چون پس از چند روز دانستند که آن مرد گناه‏کار به راستى مرده است کرجى فوقانى را برمى‏دارند و در آن حال دیگر گوشتى بر تن وى دیده نمى‏شود چه حشرات پلید که گویى از اندرونه وى برخاسته‏اند همه جاى او را خورده‏اند. به این ترتیب بود که مهرداد پس از هفده روز شکنجه دیدن جان داد».1

 

ب) ساسانیان

مجازات‏ها و به خصوص مجازات اعدام در دوران ساسانیان نیز تفاوت چندانى با دوران هخامنشیان نداشت بلکه در مراحلى خشونت‏بارتر از زمان هخامنشیان بود؛ براى مثال مجازات‏هاى بدنى بسیار شدیدى از قبیل اعدام ، کور کردن ، حبس و تازیانه متداول بوده‏است؛ به ویژه در مورد جرایمى که علیه پادشاه یا حکومت صورت مى‏گرفت از قبیل جاسوسى و خیانت به کشور مجازات اعدام توأم با شکنجه و آزار شدید بدنى هم‏چون بریدن بینى و گوش و زبان  قبل از اجراى اعدام یا مثله کردن،  به چهار میخ کشیدن،  زنده به گور کردن و نظایر آن را در پى داشت.

 ------------------------------------------

1. ویل دورانت تاریخ تمدن ج‏1 ص‏913 .

------------------------------------------

اگر کسى مرتکب تقصیر نسبت به خدا دین پادشاه و کشور می شد مستحق اعدام بود... مجازات اعدام با دار زدن ، گردن زدن،  سنگ‏سار کردن،  پوست کندن و بستن مجرم به اسب سرکش یا انداختن او به زیر پاى پیل و امثال آن به عمل مى‏آمده است. در تاریخ مختصر مشیرالدوله در مورد مجازات دختر پادشاه حران که به پدر خود خیانت کرده و شهر را به شاپور اول تسلیم کرده بود مى‏نویسد: «مورخین خارجى نوشته‏اند دختر را به امر شاه به جلاد سپرد. جلاد گیسوان دختر را به دم اسب سرکش بست و اسب را رها کرد».

سنگ‏سار کردن نیز در دوره ساسانى معمول بوده است. جزاى قتل عموما با شمشیر انجام می‏گرفت. بعضى جنایات مثل خیانت به دولت یا دین را با دار زدن مجازات مى‏دادند. گاهى بعد از مصلوب کردن براى عبرت ناظران پوست مجرم را کنده و پر از پر کاه کرده بر دروازه شهر مى‏آویختند.


ج) صفویه

با این‏که حکومت صفویه ظاهرى مذهبى داشته و از جهاتى چند خود را طرف‏دار اجراى احکام دین نشان میداد

/ 15 نظر / 604 بازدید
نمایش نظرات قبلی
آریا

خیلی عالی بود وبلاگ خوبی دارین[گل][گل][گل]

سجاد رحمانی

سلام دوست عزیز وگرامی خیلی خوشحال شدم ازاینکه بهم سر زدی وآدرستو پیداکردم بازم ازاین کارابکن و وب جالب ومفیدی داری واز مطالبتون استفاده بردم موفق و پیروز باشی...(همچنن لینکتون کردم.....) به امید دیدار[گل][دست][خداحافظ]

زهرا

سلام . خسته نباشید. بعضی از قسمتها نیست. چرا؟

هادي

مطالب خيلي جالب و باورنكردني بود.

میترا

با درود در تمام طول راه خوندن مژه نزدم اگر چه چیزی رو که دنبالش میگشتم رو پیدا نکردم !! ولی اطلاعات مفیدی از این نوشته شما نصیبم شد و اما آن مهمی که من درجستجویش هستم !! مشتاق هستم بدانم یونانیان در 2200 سال پیش اعدامی های خود را چگونه مجازات میکردند ؟ جهان مسیحیت میگویند که مسیح را برچوبی Tمانند به میخها بستند در جائی دیگر شنیدم که یونانیان اعدامی های خودرا یا بر تنه درختان و یا بر تیری چوبی میخکوب میکردند به صورت دو دست روی هم و بالای سر و دو پا روی هم و بر مچ دست و مچ پا میخها میکوبیدند !! با توجه به تی شکل بودن صلیب و با توجه به وضع استخوانهای کف دست که با مرگ جسد سنگین شده و به مچ دستها یا کف دستها فشار میآورد و بخاطر تکه تکه بودن استخان دست سنگینی وزن جسد دستها توسط میخها پاره شده و جسد بیفتد این باور رو قوی میکنه که مسیح اصلا بر صلیب نمرده و بلکه بر یک عمود چوبی و تمنای من از شما اگر ممکن است بتوانید اخباری موثق در وبلاگتون در این مورد که یونانیان... از قبل از شما ممنونم

رضا احمدی

سلام دوست من ، واقعا از تحقیقت خوشم اومد و برای درس تاریخ تحولات کیفری ازش استفاده کردم. ممنون

شیرین

سلام منم دانشجویی حقوقم و امسال ارشد جرا شرکت کردم

mahsa

ممنون..بسیار مفید و عالی

sadegh

با سلام مطلب خوب و عالی بود برای کنفرانس در زمینه ی اعدام از مطلب شما استفاده کردیم با درج لینک .جهت اعلام و اخذ رضایت .باتشکر ومن الله التوفیق

sadegh

با سلام مطلب خوب و عالی بود برای کنفرانس در زمینه ی اعدام از مطلب شما استفاده کردیم با درج لینک .جهت اعلام و اخذ رضایت .باتشکر ومن الله التوفیق